این ساز فراز و نشیب های مختلفی را در طول عمر خود دیده است و حتی به اشکال مختلفی هم ساخته شده است.
ساز چنگ در میان شاعران کلاسیک ایرانی نیز جزء محبوبترین سازها بوده و شاعران بزرگی همچون مولوی و حافظ بارها در اشعار خود از این ساز نام برده اند.
ای چنگ پردههای سپاهانم آرزوست وی نای ناله خوش سوزانم آرزوست
"مولوی"
دانی که چنگ و عود چه تقریر میکنند پنهان خورید باده که تعزیر می کنند
" حافظ"
اما این ساز متاسفانه در کشور ما باز هم مهجور افتاده است. حتی چند بار شنیده ام که ارکستر سمفونیک ما نوازنده این ساز را ندارد و قطعاتی که ساز چنگ هم جزء اثر می باشد، ارکستر ناچارا" از ساز پیانو به جای چنگ استفاده می کند. یا اینکه نوازندگان این ساز به خانواده آقای انتظامی ختم می شوند. البته من اطلاع دقیقی از نوازندگان چنگ در ایران ندارم و این اخبار را از طریق سایت های خبری شنیده ام.
حتی اگر نوازنده توانای این ساز در کشور باشد من به ندرت در آلبومی اسمی از ساز چنگ دیده ام.
اما در سالهای اخیر خانم تارا جاف که اهل شهر هلبچه در کشور عراق و از سال ۱۹۷۶ در کشور انگلستان اقامت دارند این ساز را به میان موسیقی کردی آورده اند و با اجرای آثار فولکلوریک کردی و همچنین ساخت آثار جدید، چنگ را به سازی محبوب در میان کردها تبدیل کرده اند. ایشان علاوه بر اینکه نوازنده بسیار توانایی هستند صدای فوق العاده زیبایی هم دارند.
قابل ذکر است که گویش ایشان کردی اورامی است. گویش اورامی در مناطق اورامانات که در استان های کردستان و کرمانشاهان و قسمت هایی از کردستان عراق واقع شده است رواج دارد.
بشنوید: آهنگ قافله چی، فولکلوریک اورامی با اجرای تارا جاف
بشنوید: آهنگ قافله چی با صدای عباس کمندی و اجرای کامکارها
توصیه می کنم حتما" به دو آهنگ بالا گوش دهید و آنها را با هم مقایسه کنید.
در صورت تمایل می توانید به وب سایت رسمی تارا جاف مراجعه کنید:
مصاحبه بی بی سی با خانم تارا جاف
ایشان چند سال قبل با همکاری عدنان کریم (خواننده کرد عراقی) اثری را با موضوع کشتار انفال اجرا کردند. (عمليات انفال، نام عملیاتی در سال ۱۹۸۸ بود که در آن نیروهای رژیم بعث عراق که به طور مستقیم از صدام حسین فرمان می گرفتند، بیش از صد هزار کرد عراقی را قتل عام کردند)
ببینید: کلیپ آهنگ انفال با اجرای تارا جاف و عدنان کریم
در وب سایت خانم جاف ترجمه های زیبایی را از یکی از غزل های مولانا به زبان های کردی و انگلیسی دیدم اما متاسفانه اصل شعر به زبان فارسی را هیچ جا پیدا نکردم. اگر شما متن شعر را می دانید خوشحال می شوم که آن را در قسمت نظرات بگذارید. این غزل باید قاعدتا" به این شکل آغاز شود:
بشکن چنگ ما را ای خدا
زان سان که در سویی دیگر هزار چنگ پدیدار می گردد ....
متن شعر به زبان کردی:
تۆ بشکێنه چهنگی ئێمه ئهی خوا
له شوێنی تر، ههزار چهنگ دهبێ پهیدا
چونکه ئێمه له ژێر چنگی عهشقداین
چییه بۆ مه، کهم بێ گهر چهنگ و زۆڕنا
روبابه و چهنگ له عالهم گشت بسووتێن
بهشی ئێمه شارراوهیه ، ئهیارا
رۆیشتووه ئاوازهیان بۆ بهههشت
گهرچی نابیهت، دهنگیان به گوێچکهی کهڕا
چراو مۆمی ههموو عالهم دابمرێن
خهمی وا وهک، بهردو ئاسنه گشت جا
لهسهر دهریای خاشاکه گشت، گۆرانی
ناێته سهر، له بۆی گهوههری دهریا
وهلێ جوانیی گهوههره وا له خاشاک
که پزسکی پرشکیهتی له مهیدا
گۆرانی گشت، لقی گهیشتن به (تۆ) ن
بهرابهر نین، لق و ئهسڵ، له ئهسڵا
دهمت بگره و دڵت پهنجهرهی واز که
بهو پێیه بوو، چاکێ لهگهڵ رووح دهدوا
متن شعر به زبان انگلیسی:
Break our harp oh Highest One,
for thousands of other harps exist here
Since we are held in the talons of Love,
why should it matter to us
that harp and reed-pipe are scarce?
If all the rubabas and harps of the world are burned up,
there are many hidden harps, Oh loved one!
Its melodies have gone to heaven, although
it doesn't reach the ears of the deaf.
If all the lamps and candles of the world are extinguished,
why be sorrowful, since flint stone and iron are in abundance,
Songs are but straw floating on the sea; no pearl will
come to the surface of the ocean.
But the beauty of the straw is from the pearl for the
reflection of its reflected sheen shines on it.
Songs are just a branch yearning to reach You
and branch and root are not at all equal.
Close your mouth and open the window of your heart,
and through that way speak with Soul
